Kayıtlar

Nurduran Duman: Anılar ve tanıklıklarla Köy Enstitüleri

Nurduran Duman: Anılar ve tanıklıklarla Köy Enstitüleri 1880’li kuşağın başlattığı “Kuvayı Milliye”yi izleyen 1890’lı kuşaklı “Kalemli Kitaplı Kuvayı Milliye” hareketi köy, mezra, dağ bayır demeden dolaşır kucaklar Anadolu’yu. Yurt. Kurtuluş Savaşı. Ulusal egemenlik. Tam bağımsızlık. Cumhuriyet, devrimler. Çağdaşlık, Aydınlanma… Yeniden biçimlenen sağlık, hukuk, ahlak, din, dil, sanat, kültür, yazın, felsefe, bilim, siyaset… başlıca da eğitim. 1880’li kuşağın başlattığı “Kuvayı Milliye”yi izleyen 1890’lı kuşaklı “Kalemli Kitaplı Kuvayı Milliye” hareketi köy, mezra, dağ bayır demeden dolaşır kucaklar Anadolu’yu. Sonra nice yurdunu insanını seven aydınlanmacı ana ata… ve Hasan Ali Yücel, İsmail Hakkı Tonguç ile Köy Enstitüleri. BİRLİKTE VE EŞİT EĞİTİM Köylünün, demek ki yurt nüfusunun çoğunluğunun, acıları, sevinçleri, çaresizlikleri, umutları umutsuzlukları, maddi manevi yoksunluklarını içinde hisseden bu yurttaşlar kurar şimdi içinde dolaştığımız şu hayatı. Çünkü eğitim, Mustafa Kemal ...

BEŞ TARİH

BEŞ TARİH Selam olsun! Emperyalistlere "Çanakkale Geçilmez" diyenlere, Selam olsun! "Ya İstiklâl Ya Ölüm" düşüncesiyle Samsun'a çıkanlara, Selam olsun! Amasya'da, "Önce Ulusal İrade" diyenlere, Selam olsun! Emperyalizmle işbirliği yapan bir yönetimin ordusunun askeri üniformasını çıkarıp atabilen ve "Kuvay-ı Milliye Kalpağı"nı giyenlere, Selam olsun!  Erzurum'da "Manda ve Himayeye Hayır!" diyerek emperyalizme kafa tutanlara, Selam olsun! Sivas'da, "Ulusal Egemenliğin" temellerini atanlara, Selam olsun! Ankara'da anti-emperyalist meclis açabilenlere, Selam olsun! "Ordular, İlk Hedefiniz Akdeniz'dir" diyerek, "Bizi mahvetmek isteyen emperyalizmi" İzmir'de denize dökenlere, Selam olsun! "Mazlum uluslara" yol gösteren Dumlupınar Meydan Savaşı kahramanlarına, Selam olsun! Lozan'da ulusal sınırlarımızı savunanlara, Selam olsun! "Devrimci, Laik Türkiye Cumhuriyeti...

SİVAS, SİVAS...

SİVAS, SİVAS... Emperyalizm ve İşbirlikçileri, çevirdikleri dolapların öğrenilmesini ve  sömürdükleri halkın bilinçlenmesini engellemek için, genelde işini dürüstçe yapan  meslekleri, özelde ise şu iki mesleği hiç sevmezler, baskı altında tutarlar. Bu mesleklerden biri gazetecilik diğeri de yazarlıktır. Gazeteci ve yazarlar dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar  ne zaman  gerçekleri kaleme almaya ve toplumu aydınlatmaya  girisirlerse başlarına gelmedik kalmaz. Bu karanlık odaklar, Watergate, WikiLeaks gibi uluslararası skandalları ortaya çıkaran uluslararası gazetecileri, ulusal ve yerel basında araştırmalar yapan gazetecileri, toplumu aydınlatma yönünde  düşüncelerini kaleme alan yazarları susturmak icin onları ya hapse atmışlar ya da kurdukları tuzak ve suikastlerle  öldürmüslerdir.  Bizde de Sabahattin Ali' den bu yana günümüze kadar gazeteci ve yazarlar aynı kaderi paylasmislardir. Karanlığın koyulaştığı dönemlerde, gazeteci ve yazar cinayetle...

Ben 19 Mayıs

Ben 19 MAYIS, Emperyalizme ilk kurşunu sıkan Hasan Tahsin, "Ya İstiklal Ya Ölüm" parolasıyla Samsun'a doğru yola çıkan Bandırma Vapuru'yum. Ben 19 MAYIS, Halide Onbaşı, Nezahat Onbaşı, Şerife Bacı, Kara Fatma, Halime Çavuş, Gördesli Makbule, Hafız Selman, Tayyar Rahmiye, Nene Hatun, Çete Emir Ayşe'yim... Ben 19 MAYIS, Yörük Ali Efe, Demirci Mehmet Efe, Seyit Onbaşı, Gökçen Efe, Sarı Efe, Cafer Efe, Yanık Efe, Sütçü İmam, Şahin Bey, Yahya Kaptan, Topal Osman, İpsiz Recep, Edincikli Mehmet Er'im ... Ben 19 MAYIS, İnönü, Karabekir, Çakmak, Orbay, Dirik, Tali Öngören, Esat Bozkurt, Soyak, Cebesoy, Bele, Saydam, Cevad Abbas, Gerede, Kılıç Ali, Mazhar Kansu, Bolca, Conker, Arıkan'ım... Ben 19 MAYIS, Fesli, sarıklılara kafa tutan kalpaklılardanım... Ben 19 MAYIS, Samsun'dan Amasya, Erzurum ve Sivas'ı  Ankara'ya taşıyan, Eskişehir, Afyon, Kütahya üzerinden İzmir'in dağlarında çiçekler açan baharım... Ben 19 MAYIS, Yıldız, Kıble, Gündoğusu, Günbatıs...

EKİN TARLALARINDAN FABRİKALARA

EKİN TARLALARINDAN FABRİKALARA 17 Nisan'dan 1 Mayıs'a! 17 Nisan 1940'da, yoksul bırakılmış köylere uzanan eller,  zeki köylü çocuklarını alıp "ekin" (ürün/kültür) tarlalarına götürdüler. Onlara yeni bir dünyanın kapılarını açtılar. Tarlaları kimi yerde toprak oldu, kimi yerde deniz, kimi yerde göl. On beş bin dönüm tarlayı tarıma elverişli hale getirdiler, yedi yüz elli bin fidan diktiler, bin iki yüz dönüm bağ kazandırdılar, yüz elli büyük yapı, altmış işlik, iki yüz on öğretmen evi, otuz altı ambar-depo inşa ettiler,  onlarca ahır ve samanlık  kurdular. On altı su deposu, on iki tarım deposu, yirmi uygulama okulu ve on iki elektrik santraliyle donattılar yerlerini yurtlarını. Yüz kilometrelik  yol döşediler (1940-1946). Bataklıkları kuruttular, kıraç toprakları, bozkırları yeşerttiler. Tarlalarına kimi zaman Sabahattin Ali, Gorki, Volter,  Şekspir, Yunus Emre, Mevlana, Goethe, Şeyh Bedrettin, Rousseau'yu konuk ettiler, kimi zaman Bach, Bethowen, Aşık Veysel,...

23 NİSAN

23 NİSAN TBMM açıldıktan bir yıl sonra ilan edilen "Hakimiyet-i Milliye Bayramı", yurdun her yerinden  yoğun bir şekilde katılan halkın yanı sıra; anaları, kardeşleri, bacılarıyla savaşların kimsesiz bıraktığı çok sayıda çocuk tarafından da kutlanır. Mustafa Necati döneminde (1926-1929)  bu bayram aynı zamanda "Çocuk Bayramı" olarak da kutlanmaya başlar ve kutlamaların süresi de bir haftaya çıkarılır. 1920'de açılan TBMM ile oluşan ulusal irade, ancak 20 yıl sonra, 1940' da doğrudan demokrasi uygulamalarıyla köy enstitülerinde hayat bulur. Yöneticiler, öğretmenler, öğrenciler hep beraber eğitim işlerini planlıyor, uyguluyor ve özeleştiri, özdenetim çercevesinde hiç korkmadan iş yapanlara eleştirilerini söyleyebiliyorlardı. Tüm enstitülerde gerçek demokrasinin yol, yöntem ve ilkeleri uygulanıyordu. Köy enstitülerinin kuramcı ve uygulayıcısı Tonguç, gerçek demokrasinin tanımını şöyle yapıyordu: "Demokrasinin iki çeşidi vardır. Biri zor ve gerçek olanı, öb...

30 AĞUSTOS

30 AĞUSTOS Kronoloji, 30 AĞUSTOS' un halkı ilgilendiren bir bayram olmadığını zırvalayan, seçilmiş "vatan hainlerine"... 27 Temmuz 1922 Büyük Taarruza hazırlık ... 30 Temmuz 1922 İzmir'de "Ionia" devletinin ilanı ... 26 Ağustos 1922 Büyük Taarruz ... 26 Ağustos 1922 İznik'in kurtuluşu ... 27 Ağustos 1922 Afyon'un kurtuluşu ... 30 Ağustos 1922 Dumlupınar' da Büyük  Zafer! ... 1 Eylül 1922 Mustafa Kemal' in ünlü emri:  "Ordular! İlk Hedefiniz Akdenizdir. İleri!" ... 2 Eylül 1922 Yunan Başkomutanı Trikopis' in esir düşmesi Eskişehir' in kurtuluşu ... 3 Eylül 1922 Uşak' ın kurtuluşu ... 4 Eylül 1922  Söğüt ve Kula' nın kurtuluşu ... 5 Eylül 1922 Bilecik' in kurtuluşu ... 7 Eylül 1922 Yunanistan'da Hükümetin istifası. Aydın' ın kurtuluşu ... 8 Eylül 1922 Manisa' nın kurtuluşu ... 9 Eylül 1922 İzmir' in kurtuluşu ... 10 Eylül 1922 Bursa' nın kurtuluşu ... 15 Eylül 1922 Ayvalık' ın kurtuluşu ... ...

YENİ YIL

YENİ YIL güle güle desem  güle güle gitmezsin hoş geldin desem hoş gelmezsin hep bildiğini okursun be dünya... döner durursun kendi etrafında koşar durursun güneşin peşinde hem de milyarlarca yıldır, bu böyle hiç başın dönmez mi senin? dur derim kimi zaman durmaz, çekip gidersin. kimi zaman da bir bakarım yeni bir güne acı üstüne acı getirirsin bir türlü gitmek nedir bilmezsin... ne söz dinlemez şeysin sen be dünya... bi şey söyleyeyim mi sana, yine de seni seviyorum dünya. en çok da neyini seviyorum senin, biliyor musun? hani şu gözlerimizin körleştiği kulaklarımızın sağırlaştığı zifiri karanlık gecelerin var ya,  hani üstümüzde karabulutların doluştuğu o günler var ya, o kara günlerin içinde  alıp gidiyor ya başını savaşlar, katliamlar, sömürü, soygun, vurgun ve hainlikler... ayyuka çıkıyor ya kalleşlikler, baskı, yalan dolan, adaletsizlik ve hırsızlıklar... işte, ben senin o kara günlerini değil, o kara günlerde Güneşle birlikte elele tutuşup doluşuveriyorsunuz ya aram...

Haziranın gözü kara mı kara

Haziranın gözü kara mı kara Bir elinde ekmek Diğerinde  emek Tam ortasında meydanın Dimdik koca bir yürek.  Sıcak bir rüzgar gibi aka aka direniş Yayılıverdi tüm yurda Sokaklar, yollar, meydanlar  Toz duman içinde. Haziran, bir ağaçtan öte Bir orman kardeşliğinde... 1970' in 15-16 haziranında da İsyan bayrağıyla dökülmüştü işçiler Yollara,  sokaklara  köprülere Bin kez hayır dediler sömürüye, vandallığa, ranta. Ah haziran, ah Bakmadın yaşına başına Acımadın gencecik fidanlara Ya kestin, ya vurdun, ya öldürdün gaddarca Devriliverdi o fidanlar  Puslu haziran sokaklarında... 12 Temmuz 2018 atilla k.

BOŞUNA AKMADI DEDELERİMİZİN KANI

BOŞUNA AKMADI DEDELERİMİZİN KANI                                                                 Uzun boyu, mavi gözleri, uzun burnu ve becerikli elleri vardı. Yaşama sımsıkı sarılan elleri. Elinden gelmeyen iş yoktu. Köyde birinin kolu kırılsa, parmağı çıksa,   bir yeri kesilse ya da yansa hemen ona koşar, o ne yapar eder bir çare bulur iyileştirir, acısını dindirirdi. Annemin çocukken fırında yanan ellerini ve kollarını da dedem iyi etmiş. İzleri durur hala. Boş zamanı yoktu dedemin. Bir bakarsın bardak yapar şişeden, bir bakarsın elinde çekiç keser çivi çakar evin bir köşesine. Elinden hiç düşmezdi alet edavat kutusu. Çok yorulunca da çıkarır tabakasını, sarar cıgarasını, bahçeye bakan pencere kenarında, bol köpüklü kahvesini höpürdete höpürdete içerdi. Kahvesini yudumlarken, bir yandan da cigarasını içine çeker...

24 KASIM...MADALYON'UN ÖBÜR YÜZÜ

24 KASIM... MADAL YON'UN ÖBÜR YÜZÜ Cumhuriyet tarihimizde "24 Kasım"ın  özel bir önemi ve yeri vardır. Arap "ABC" si yüzünden yüzyıllarca okuma yazma hak ve özgürlüğünden yoksun bırakılan insanımız yeni Türk harfleriyle okuma yazmayı kolayca öğrenmiş bilisizlikten kurtulmaya başlamıştır. Atatürk bir başöğretmen olarak latin "ABC" si üzerinde yapılan araştırmaları bir sonuca bağlamış ve 1 Kasım  1928'de yeni Türk 'ABC' si kabul edilmiştir. Atatürk'e bu çalışmaları sonucunda Bakanlar Kurulu  tarafından 11 Kasım 1928 tarihinde "Başöğretmen" ünvanı verilmiş,  24 Kasım 1928 tarihinde Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Millet Mektepleri Yönetmeliği'nde de bu ünvanına yer verilmiştir. 1925-1929 yılları arasında Eğitim-Öğretim Bakanlığı yapan Mustafa Necati' nin kaleme aldığı bu Yönetmelikle birlikte tüm yurtta okuma yazma seferberliği başlamış ve yeni harflerle iki buçuk milyon insan kısa sürede okuma yazma öğ...

NEREDEN... NEREYE...

NEREDEN... NEREYE... "YALOVA'DA ÖĞRENCİLERİNİN GÖZÜ ÖNÜNDE AZARLANARAK SINIFTAN ATILAN VE BU AŞAĞILAMAYI ONURUNA YEDİREMEYEN ÖĞRETMEN SERKAN ÖZ KALP KRİZİ GEÇİREREK ÖLDÜ" "Öğretmene ve öğretmenliğe verdiği değer, saygınlık ve içtenlik tüm eğitim örgütlerinde oksijen gibi olmazsa olmazlardandır. Öğretmenlerin kişisel yaşamları, sorunları ve gereksinmeleri ile ilgilenilmesi için valilere, milli eğitim müdürlerine kesin buyruklar içeren genelgeler göndermiştir. Her öğretmenin sıkıntısını kendi içinde hisseder, onurunu, saygınlığını içinde yaşardı. Haksız bir durumla karşılaşmak öğretmenler arasında hiç mümkün değildi. Bir öğretmenin soruşturma geçirmesi, ceza alması, hele isteği dışında başka bir yere atanması hiç olmayacak bir şeydi. Hoyratlıklar, yanlış tutumlar, davranışlar, genç öğretmenlerin toylukları, beğenilemez durumlar yöneticilerin yüksek yöneticilik yetenekleri ve uslarıyla düzeltilirdi. En ağır sorunlar, yakınmalar yüksek düzeyde içtenlikli mektuplarla, uya...