MELİH DUYGULU: KÖY ENSTİTÜLERİNDE MÜZİK EĞİTİMİ

MELİH DUYGULU:

KÖY ENSTİTÜLERİNDE MÜZİK EĞİTİMİ

...

"Dönemin politik ve kültürel ortamının ruhuna uygun bir anlayışla memleketin dört bir yanını vatan kabul eden gençlerin "tek bir ses, tek bir yürek" olacak biçimde eğitilmelerini sağlamaktır. Doğunun kültürünü batıya, batınınkini doğuya, güneyi kuzeye, kuzeyi güneye tanıtarak, öğrencilere birbirlerinin türkülerini söyleterek, oyunlarını oynatarak yapılacak bir eğitim, "tek ses, tek yürek" olmanın en güçlü yoludur (Mehmet Gülbağ, Pamukpınar KE 1952 mezunu, ile söyleşi, 2011). İşte bu sebeple 5 yıllık Köy Enstitüsü eğitimi içinde, her öğrenciye en az 12 marş 21 tatbikat şarkısı, 35 halk türküsü ve yöresel oyun havası (Bedri Akalın, Köy Enstitülerinde Müzik Eğitimi Kılavuzu, s.306) öğretilmesi programa alınmıştır. Marş repertuarının içinde; İstiklâl Marşı, Cumhuriyet Marşı, Akdeniz Marşı, Türklük Marşı, Gençlik Marşı, Köy Enstitüsü Marşı gibi milli duyguları harekete geçirecek örnekler bulunur. 

...

Köy Enstitülerinde öğrencilerin çalması zorunlu olan çalgı mandolin bazen de akordeondur. Bunlar da tampere sistemli çalgılardır. Bunların dışında hemen her yöreden gelen öğrencilerin köylerinden getirdikleri çeşitli boyutlardaki bağlamalar, kavallar da enstitülerde çalınan çalgılardandır.

...

Doğal yaşamın içinden kopup gelen genç köy çocukları her sabah kalktıklarında sabah sporunu halk oyunları ve türküler eşliğinde yapmışlar, coşkuyla, sevinçle güne başlamışlardır (Mevlüt Kaplan, Aydınlanma Devrimi ve Köy Enstitüleri, Kültür Bakanlığı Yay. Ankara, 2002, s.164, Kazım Özdemir ve Mehmet Gülbağ ile 2011'de yapılan kişisel görüşmeler). Hep bir ağızdan okudukları şarkılarla, türkülerle birlikte hareket etmenin ortaklaşa bir işi başarmanın keyfini yaşamışlardır. Müziğin, "grup kimliği oluşturma" amacıyla -askeri ortamın dışında- sivil eğitim içinde ilk kez gençlerde kullanıldığını söylemek yanlış olmayacaktır. Tarlaya, işliğe, dersliğe, demirhaneye, marangozhaneye, tuğla ocağına, banyoya giderken hep bir ağızdan marşlar, türküler söylemek öğrenci de birlik duygusunu uyandırmak, motivasyonu yükseltmek için yapılmış basit, ancak önemli uygulamalardır. Ayrıca her enstitü, kendi bünyesinde oluşturduğu koro, orkestra gibi müzik gruplarıyla en az 15 günde bir eğlenceler ve törenler düzenleyerek kendi yeteneklerini sergilemiştir. Bu, öğrencilerin ruh ve beden sağlıklarının gelişmeleri bakımından olduğu kadar, onların sosyalleşmeleri kendilerini ifade edebilmeyi öğrenmeleri bakımından da önemli görülmüştür. (Ayrıntılı bilgi için bkz.İsmail Hakkı Tonguç, Mektuplarla Köy Enstitüsü Yılları, İstanbul, 1990, s.38-50.)

...

1940'lı yılların ünlü halk ozanları Sivaslı Aşık Veysel ve Ali İzzet Özkan başta olmak üzere, Kırklarelili Aşık Ali Tamburacı, Bergamalı Hasan Çakı Efe, Karslı Aşık Dursun Cevlânî gibi yöresel ustalar Köy Enstitülerinde "usta öğretici", "belletmen" "uygulatıcı" olarak görev almışlardır.

...

Köy Enstitülerinin müzik programında bir yandan yerellik yaşanırken, diğer yandan özellikle Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nün Yüksek kısmında, Güzel Sanatlar Kolu bünyesinde ileri düzeyde batı müziği eğitiminin verildiği bilinmektedir. Bu eğitim, Gazi Eğitim Enstitüsü'nün hocaları ile Ankara Devlet Konservatuarı'nın hocaları ve sanatçıları tarafından yürütülmüştür. Özellikle Eduard Zuckmayer'i Gazi Eğitim Enstitüsü'ndeki görevinin yanı sıra Enstitü'nün müzik eğitim programındaki yönlendirici ve aktif rolünden dolayı ilk sırada belirtmek gerekir. Müzik öğretmeni Mehmet Öztekin (müzik başı),  Ankara Devlet Konservatuvarı hocalarından ve Devlet Opera sanatçısı Ruhi Su(müzik başı), Devlet Konservatuvarı hocalarından; Aydın Gün(şan),  Faik Canselen(solfej, piyano),  Hilmi Girginkoç (solfej, piyano), Selçuk Uraz(piyano),  Şükrü Arseven(keman) gibi isimler zaman zaman Hasanoğlan Köy Enstitüsü'ne gelerek kendi alanlarında dersler vermişlerdir. 

...

Tüm bu isimlerin yanında bir ismi daha zikretmeden geçemeyeceğiz: Muzaffer Sarısözen. Ankara Devlet Konservatuvarı'nın arşiv şefi ve hocalarından Muzaffer Sarısözen, enstitülerde fiilen hocalık yapmasa da 1941 yılında yazdığı "Seçme Köy Şarkıları" adlı kitapla, bu kurumlardaki müzik eğitimine katkıda bulunmuştur. 

...

...Köy Enstitüleri için hem bir repertuar hem de solfej kitabını olasılıkla ilk kez kaleme alan kişi olmuştur. Dönemin Ankara Radyosu Yurttan Sesler Topluluğu şefi de olan Sarısözen'in kitabının içeriğinde yer alan türküleri ve kitabın solfej kısmını Avrupa müziği standartları ile yazmış olması bir rastlantı olmasa gerektir.

...

1937-1952 yılları arasında Ankara Devlet Konservatuvarı adına yapılan birçok derlemede Halil Bedii Yönetken ve Muzaffer Sarısözen ikilisi gittikleri şehirlerdeki köy enstitülerine misafir olmuşlar, buralarda bazen inceleme, bazen de derleme çalışması yapmışlardır. Bu çalışmalar sırasında Enstitülerdeki müzik faaliyetlerinden ve öğrencilerden, yaptıkları türkü derlemelerinden çoğu kez övgüyle söz ederler.

...

Yönetkenin kökende bir müzik eğitimcisi olmasının da etkisiyle, Köy Enstitüleri'nin müzik eğitim programına ve uygulamalarına zaman zaman katkı sağladığını söylemek yanlış olmaz.  Ancak yazılı veri olarak Muzaffer Sarısözen'in yukarıda söz edilen kitabı ile Bedri Akalın'ın "Köy Enstitülerinde Müzik Eğitimi Kılavuzu" adlı kitabını anmak gerekir. Bunların dışında yayınlanmış bir eser -bilindiği kadarıyla- bulunmamaktadır.

...

Köy Enstitülerinden yetişip müzik alanında ilerleyen tanınmış üç isimden bahsetmek mümkündür. Bunlardan biri aynı zamanda şiir, öykü ve roman yazarı olan Talip Apaydın'dır. Çifteler Köy Enstitüsü, ardından Hasanoğlan Köy Enstitüsü, buradan da Gazi Eğitim Enstitüsü Müzik Bölümü'nü bitirmiştir. Enstitü çıkışlı müzik öğretmenlerinin en tanınmışlarındandır.

Diğer isim Isparta Gönen Köy Enstitüsü'nde okumuş Ahmet Yamacı'dır (Bkz. Facebook #ıspartagönenke). Yamacı Yurttan Sesler Topluluğunda bağlama sanatçısı ve topluluk şefi olarak çalışmıştır. Yamacı ile aynı okuldan hatta sınıf arkadaşı olan diğer isim ise Salih Urhan'dır. Salih Urhan Enstitü mezunu olmasının ardından uzun süre öğretmenlik yapmış, daha sonra İzmir Radyosu'nda bağlama ve kabak kemane sanatçısı olarak çalışmıştır (S. Urhan ile 2011'de yapılan kişisel görüşme). Bu konuyla ilgisi dolaylı olmakla beraber birisinden daha söz etmek gerekir: Gürer Aykal... Orkestra Şefi Gürer Aykal'ın babası Tevfik Aykal Eskişehir Çifteler Köy Enstitüsü'nde müzik öğretmenidir. Her ne kadar Gürer Aykal Köy Enstitüsü öğrencisi olmadı ise de babasından dolayı enstitü disiplini ile yetişmiştir. Bu bakımdan Aykal'ı bu disiplinden gelen bir sanatçı olarak görmek hatalı olmasa gerektir. 

Enstitülerde uzun yıllar müzik öğretmenliği yapmış bazı isimleri anmak gerekirse: Sadi Armaner ve Muzaffer Arıkan (İvriz), Veysel Arseven (Beşikdüzü, Göl, Pazarören, Hasanoğlan) Bedri Akalın (Göl), Mehmet İnal (Kızılçullu, Aksu), Tevfik Aykal (Çifteler) gibi isimlerin olduğu müzik öğretmenleri en tanınanlarıdır.

Melih Duygulu

DÜŞÜNEN TOHUM KONUŞAN TOPRAK, 

s.162-172

***

Not:

Bu müzik öğretmenleri arasına uzun yıllar Beşikdüzü KE ve daha sonra Kızılçullu KE'de çalışan müzik öğretmeni Mehmet Ali Kamacıoğlu'nu da ekleyelim elbette.

                        _______

24 09 2022

atilla k.

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

TALİP APAYDIN: "Koca Ruhi Su gitti gider.

Türkan Saylan'a saygıyla

OKTAY TUNCER HOCAMIZ