1961 ANAYASASI VE KÖY ENSTİTÜLERİ
1961 ANAYASASI VE KÖY ENSTİTÜLERİ
1938'den sonra Türkiye'ye sadece iki kapıdan özgürlük rüzgarları girebildi.
İlki; köy enstitüleri kapısıydı.
Köylere, tarlalara, toprağa, kırlara yayıldı özü, kokusu. Bu rüzgardan rahatsız olanlar hemen sımsıkı kapattılar o kapıyı. Yaydığı özgürlük ruhunu, kokusunu silmeye çalıştılar yıllarca.
İkincisi "61 Anayasası" kapısı.
Kentlere, fabrikalara, üniversitelere, meydanlara, varoşlara yayıldı özgürlüğün kokusu, özü. Baskı, şiddet, katliam, suikast, tuzak ve idamlarla kapı dışına itildi bu özgürlük rüzgarı da.
Bir daha da bu ülkeye demokrasi rüzgarı hiç giremedi. Ordan (!) burdan (!) girmeye çalıştı ama giremedi... Özgür irademiz hiç olmadı....
Emekçilerin "sürekli bir söz hakkı" hiç olmadı...
***
1961 ANAYASASI’NA TONGUÇ’UN ÖNERİLERİ
“Tonguç, yarıda kalan ilköğretim seferberliğinin yeni baştan başlayabileceğine inanıyordu, ama bu devrimci hareketin bir daha baltalanmaması için hazırlanmakta olan Anayasa’ya öğretim ve eğitim üzerine esaslı bazı maddelerin konulmasını istiyordu. Tonguç bir taslak hazırlamıştı. Arkadaşı ile taslağı İstanbul Üniversitesi’nin devrim öncüleri gençliğine göndermişti. Dileği, gençlerin bu taslağı incelemeleri, gerekirse düzeltmeleri ve benimserlerse yaymaları idi. Tonguç kanunlarımızda öğretim ve eğitim dâvasının esaslı şekilde ele alınmasını ve eğitim-öğretim maddelerinin Anayasa’nın temel taşlarından biri olmasını istiyordu. Hazırladığı taslağı Anayasa için uzun bulanlar olmuş. Bir memleketin ana derdini yok etmek, ana dâvasını çözümlemek için yasalarımıza konacak on iki maddeyi uzun bulmak ve bu dâvanın çözümünü bugüne kadar olduğu gibi gelip geçici idarelerin keyif ve arzularına bırakmak vatansever bir görüşün belirtisi sayılamaz. Kısa ve uzun Anayasaya konulacak eğitim-öğretim kanununun kesin ve açık olması gerek. Bu konu üstünde önemle durulması ve yirmi milyondan fazla köylü yurttaşlarımızı karanlıktan, cehaletten kurtaracak bu dâvaya İstanbul aydınlarının da dört elle sarılması için Tonguç’un Anayasa için teklifini elimize geçen metniyle aşağıya veriyoruz.
1. İlköğretim mecburi ve parasızdır. Yedi yaşına basan kız-erkek her çocuk onbeş yaşını bitirinceye kadar lâik ilkokula, teknik okullara ve kurslara devam etmeye mecburdur.
2. Mecburi öğrenim çağında bulunan her çocuk öğrenim süresince aşağıdaki haklara sahiptir:
a. Hayat okuluna mahsus ilkeleri uygulayabilecek öğretmenlere kavuşmak,
b. Sağlık koruyucu imkânlar elde etmek,
c. Modern bir okul binasında okumak ve eğitilmek,
d. Kitaplıklardan, öğretim araçlarından faydalanmak,
e. Öğrenim süresi içinde taşıt araçlarından parasız faydalanmak.
3. İlk eğitim ve öğretim kurumlarının amacı, öğrencileri Türkiye’nin içtimai ve iktisadi bünyesine en uygun bir yolda Cumhuriyetçi ve lâik yurttaşlar olarak yetiştirmektir.
4. İlköğretim kurumlarında sınıfların öğrenci sayısı elliden (50) fazla olamaz. Bu kurumlara devam eden öğrenciler yılda en az iki yüz gün öğrenim görürler. Günlük öğrenim süresi beş (5) ders saatinden az olamaz.
5. Mecburi öğrenim çağında bulunan çocuklar, devlet okullarından başka okul veya dershanelere devam edemezler.
6. Bakılmaya muhtaç kimsesiz çocuklar mecburi öğrenimi tamamlayıncaya kadar devletçe eğitilirler.
7. İlköğretim masrafı devlet, özel idare, Belediye ve köy bütçelerine konulacak ödeneklerle ve devletçe kabul edilen yardımlarla karşılanır.
8. Her normal Türk yurttaşı hangi zümreden olursa olsun istidat ve kabiliyetine göre, her derecedeki okullarda öğrenim görmek hakkına sahiptir.
9. Her öğretmen modern eğitim ilkelerine göre “öğretme hürriyetine” sahiptir.
10. Mecburi öğretim kurumlarında devletin resmî dilinden başka dille öğretim yapılamaz.
11. Yetişkin halktan okuma yazma bilmeyen her yurttaşın okur yazar duruma gelmesini sağlayacak halk eğitimi kurumlarına başvurmak hakkıdır.
12. Köylerde ve köy karakterinde olan kasabalardaki halk oturduğu yerlerin ihtiyaç ve özelliklerine en uygun lâik öğretim kurumlarına başvurmak hakkına sahiptir.
13. Siyasi partiler mecburi öğretimin, halk ve meslek eğitiminin, sanat ve bilim alanındaki çalışmaların hızını engelleyecek teşebbüs ve hareketlerde bulunamazlar.”
***
(Yukarıdaki metin, İmece Yayınları’nın Tonguç’un ölümü üzerine çıkardığı “Tonguç’a Kitap” adlı yapıtın Azra Erhat tarafından kaleme alınan “Tonguç’un Anayasa İçin Yaptığı Teklif” başlıklı yazısından alıntıdır, s.189-191)
27 Mayıs 2021
Yorumlar
Yorum Gönder