23 NİSAN ve KÖY ENSTİTÜLERİ

23 Nisan 1920'de Türk halkının bağımsızlığını ve egemenliğini dünyaya ilân eden bir meclis açılacaktır Ankara’da: 

Türkiye Büyük Mıllet Meclisi.

Türk ulusunun iradesini temsil eden,

Emperyalizme ve işbirlikçilerine kafa tutan bir meclisdir bu.

Savaş koşullarında oluşan, savaşın gidişatını etkileyen en zor kararları alabilen bir meclis.

Bir yıl sonra, açıldığı gün olan 23 Nisan’ı “Hakimiyet-i Milliye Bayramı" olarak ilan eder bu meclis.

Ankaralılar akın akın meclis önünde toplanırlar.  Analar, kadınlar, savaşların yetim/öksüz bıraktığı çocuklar… Savaş tüm şiddetiyle sürmektedir… Ama ordu zaferler kazanmaya başlamıştır… Himaye-i Etfal Cemiyeti (Çocuk Esirgeme Kurumu) savaşlarda şehit olanların çocuklarıyla resmigeçit töreninde askerlerin yanında, en öndedir… TBMM Başkanı Mustafa Kemal bu çocukların korunması, eğitilmesi, yetiştirilmesi için Himaye-i Etfal Cemiyeti’ne yardım eder, destek verir. 23 Nisan 1922 tarihinde yapılan kutlamada bir konuşma yaparak: “23 Nisan'ın, Türkiye için ulusal tarihin başlangıcı ve yeni bir dönüm noktası” olduğunu vurgular.

Tam da dediği gibidir…

Yeni bir sayfa açılır Türk Ulusunun önüne…

23 Nisan 1923'e gelindiğinde Türk Ordusu Kurtuluş Savaşını zaferlerle taçlandırmıştır… O yıl “Hâkimiyet-i Milliye Bayramı” daha görkemli bir biçimde kutlanacaktır. Tüm Anadolu’nun kalbi, TBMM’de atmaktadır…Askeri birlikler, çocuklarla, öğrencilerle çok canlı, çok renkli, çok coşkulu bir resmi geçit töreni yaparlar Ankara’da.

Bu kutlamadan altı ay sonra CUMHURİYET ilan edilir.

Mustafa Necati’nin eğitim-öğretim bakanlığı döneminde, 1926’dan itibaren “Çocuk Bayramı” adı altında bayramın kutlama süresi bir haftaya çıkarılır. Ülkenin hemen her köşesinde; hastalıklarla mücadele eden, bakıma muhtaç, kimsesiz yetim/öksüz çocuklar için Himaye-i Etfal Cemiyeti, “23 Nisan” gününü çocuklara ayırır, yardımlar toplar.

23 Nisan 1927 tarihinden itibaren, "Çocuk Bayramı" kapsamlı olarak kutlanmaya başlayarak, 1929’da Mustafa Kemal tarafından çocuklara armağan edilecek, çocuk sorunlarının gündeme getirileceği ve tüm ülkenin coşkuyla kutlayacağı bir bayram haline dönüşecektir. O dönemin en önemli sorunlarından biri çocuk ölümlerinin azaltılması ve nüfus artışının desteklenmesidir. "Çocuk Haftası"nda, basında yer alan çocuk sorunlarından bazıları şunlardır: "Köprü altı çocukları, hamallık yapanlar, hapishanedeki çocuklar, süreğen bir hastalık çekenler, hırsızlık yapanlar, dayak atılan çocuklar, ağır işlerde çalıştırılanlar, dilencilik yapanlar, okuma olanağı olmayanlar, anneleri çalışanlar, sokaklarda yaşayanlar, istismar edilenler, köy çocukları  vb..."                  

   23 Nisan 1920 tarihinden tam yirmi yıl sonra, dünya yeni bir paylaşım savaşına doğru sürüklenirken, 17 Nisan 1940 tarihinde “kimsesizlerden kimsesizlere” bir el uzanacak, Anadolu’nun otuz beş bin köyünde yaşayan zeki, okuma olanağı olmayan, yetim/öksüz köy çocuklarının da içinde olduğu eğitime muhtaç, kırsal kesim çocukları için “köy enstitüleri” açılacaktır. Kendi emek ve olanaklarıyla kurdukları köy enstitülerinde, bu köy çocukları çağın çok ötesinde bir anlayışla yetiştirileceklerdir. Köy enstitüleri kurulmadan 20 yıl önce Ankara’da açılan TBMM’nin “ulusal irade” misyonu, "eleştiri/özeleştiri/özdenetim/özyönetim" yöntem ve ilkeleri, “doğrudan demokrasi” uygulamalarıyla bu enstitülerde yeşertilecektir. Öğrenciler, yöneticiler, öğretmenlerle birlikte yapacakları işleri, birlikte planlayacaklar, birlikte uygulamaya koyacaklar sonra da uygulamada yer alan kişileri yeri geldiğinde hiç çekinmeden eleştireceklerdir.  “Vatanın dağlarında, bayırlarında, kırlarında, hatta en ücra yerlerinde kendi başına açıp solan çiçek bırakmayacağız” diye yola çıkan Hasan Ali Yücel,  İsmail Hakkı Tonguç ile birlikte Osmanlı'nın miras bıraktığı karanlığı yırtacak, çoğu savaş kurbanı kimsesiz, zeki, yoksul köy çocuklarını “kafa, kol, yürek” eğitimiyle, enstitülerin demokratik ortamında en donanımlı bir biçimde yetiştirmek için ellerinden geleni yapacaklardır. Bu çocuklar enstitüleri aydın birer  köy elemanı (öğretmen, sağlıkcı, tarımcı) olarak bitirerek köylerine geri döneceklerdir.

1946’dan itibaren büyük toprak sahipleri ve işbirlikçi sermayenin temsilcileri, Türkiye'de köy enstitülerini kapatmak için her yola başvururken,  ikinci dünya savaşının yol açtığı yıkımlar sonucunda, evsiz yurtsuz kalmış milyonlarca kimsesiz çocuk için İsviçre'de köy enstitülerine pek benzer  ilk  “Pestalozzi Okulu” açılacaktır (1946).

"Köylü milletin efendisidir" sözünden hareketle, hem “ulusal egemenlik" ve "demokrasi” hem de "işe/üretime/bilime/sanata" dayalı eğitim, köy enstitüleriyle  hayata geçirilecektir. Böylece gerçek çocuk sevgisinin, çocuk hak ve özgürlüklerinin nasıl olması gerektiği de özgün bir biçimde yeni bir anlam kazanacaktır. "Vatanı korumak çocukları korumakla başlar" diyen "Çocukları her türlü ihmal ve istismardan korumalı ve onlar her koşulda yetişkinlerden daha özel ele almalıdır" düşüncesini ileri süren Mustafa Kemal'in hayali de köy enstitüleriyle can bulacaktır.

"Yeniden Köy Enstitüleri"mücadelesiyle, "Ulusal Egemenlik", "Çocuk Hakları ve Özgürlükleri"ni kitlesel katılımlarla kutlayacağımız, özlediğimiz coşkulu bayramlara bir an önce kavuşabilmek umudu ve dileğiyle...

23 Nisan 2021

atilla k.

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

TALİP APAYDIN: "Koca Ruhi Su gitti gider.

Türkan Saylan'a saygıyla

OKTAY TUNCER HOCAMIZ